ज्येष्ठ नागरिक : ज्ञान र अनुभवका जीवित पुस्तकालय

समाज निरन्तर बदलिन्छ, पुस्ता फेरिन्छ, प्रविधि फेरिन्छ, तर मानव जीवनका मूलभूत अनुभव भने पुस्तौंदेखि पुस्तासम्म निरन्तरता बोकेर आउँछन्। प्रत्येक पुस्ताले आफूले जिजीविषाबाट सिकेको गहिरो ज्ञान, सीप र जीवनपाठ अर्को पुस्तामा हस्तान्तरण गर्दा मात्र सभ्यता जीवित रहन्छ। यस दृष्टिले समाजको सबैभन्दा महत्वपूर्ण खजाना भनेकै ज्येष्ठ नागरिक हुन्।

तर विडम्बना के छ भने, आजका धेरैजसो समाजमा ज्येष्ठ नागरिकलाई बोझको रूपमा हेर्ने प्रवृत्ति बढ्दो छ। उनीहरूलाई वृद्धाश्रममा थुनिने मात्र होइन, उनीहरूको अनुभवलाई ‘अप्रासंगिक’ ठान्ने गलत सोच पनि पलाएको छ। 

वृद्धाश्रममा बसिरहेका हजारौं ज्येष्ठ नागरिकहरू हाम्रो समाजका जीवित पुस्तकालय हुन्, जिन्दगीका शिक्षक हुन्, गहिरा दार्शनिक हुन्।

त्यसैले अब समय आएको छ— वृद्धाश्रमलाई ‘ज्ञान  केन्द्र’ र ‘विचार केन्द्र’ का रूपमा विकास गर्ने। यसबाट मात्र हामी पुस्तान्तरणलाई सुनिश्चित गर्न सक्छौं र समाजलाई दीर्घकालीन सन्तुलन दिन सक्छौं।

ज्येष्ठ नागरिकको जीवनलाई ध्यानपूर्वक हेर्ने हो भने उनीहरू सीप, अनुभव र गहिरो दृष्टिकोणका मालिक हुन्छन्। कसैले खेतीपातीमा जीवन बिताएका छन्, कसैले व्यापारमा, कसैले शिक्षण वा सरकारी सेवामा।

• कृषि सीप: पुराना किसानले हावापानीको चाल बुझेर बाली लगाउने, औषधिजन्य वनस्पति चिन्न सक्ने, वातावरणसँग सन्तुलन मिलाउने सीप राख्छन्। जुन सिप अहिले हामिल्व सिक्न बुझ्न आबश्यक छ ।

• कला र हस्तकला: कतिपय ज्येष्ठ नागरिकले लोककला, गीत, नृत्य, चित्रकला, माटोको भाँडा, बुन्ने सीप जस्ता लोकसंस्कृति जोगाइराखेका हुन्छन्।

• व्यवसायिक अनुभव: व्यापार, लेखापढी, आपसी सम्बन्ध, मिलापत्रको अभ्यास जस्ता कुरामा उनीहरूको अनुभव गहिरो हुन्छ।

• जीवनदर्शन र नीतिगत विचार: कठिन परिस्थिति पार गरेर बाँच्ने कला, धैर्य, सहनशीलता र आध्यात्मिक दृष्टिकोण उनीहरूको जीवनको उपलब्धि हो।

यी सम्पूर्ण सीप र गहिराइ पुस्तान्तरण नभए हराउनेछन्। त्यसैले वृद्धाश्रमलाई एक सक्रिय ‘ज्ञान  केन्द्र’ बनाउन सके आगामी पुस्ताले जीवनका बहुमूल्य धरोहर पाउनेछ।

आज प्रचलित वृद्धाश्रमको स्वरूप हेर्दा त्यो ‘अन्तिम जीवनको बसोबास स्थल’ जस्तो मात्र देखिन्छ। खानपिन, औषधोपचार र आधारभूत आवश्यकतामात्र पूरा गर्ने संस्था बनेको छ वृद्धाश्रम । तर यो दृष्टिकोण अधुरो हो।

हामीले वृद्धाश्रमलाई यसरी कल्पना गर्नुपर्छ—

• ज्ञान  केन्द्र: जहाँ पुस्ताले सिक्न आउने गर्छन्।

• विचार केन्द्र: जहाँ जीवन दर्शन, नीति र निर्णयबारे विमर्श हुन्छ।

• सिप हस्तान्तरण केन्द्र: जहाँ युवा पुस्ताले कृषिदेखि व्यवसायसम्मका पुराना सीप सिक्छन्।

• समाजको आशीर्वाद स्थल: जहाँ जानेले शान्ति, प्रेरणा र आत्मबल पाउँछन्।

यसरी वृद्धाश्रमलाई सक्रिय केन्द्रमा परिणत गर्न सक्ने हो भने, ज्येष्ठ नागरिकलाई ‘बोझ’ होइन, ‘स्रोत’ को रूपमा हेर्ने संस्कार पलाउनेछ।

अब ज्येस्ठ नागरिकको ज्ञान, सिप, क्षमता पुस्तान्तरण हुन् आबश्यक छ ।  पुस्तान्तरण भनेको ज्ञान, सीप र मूल्यहरूको निरन्तर प्रवाह हो। यदि प्रत्येक पुस्ताले आफ्नो अनुभव  लिएर मृत्युबरण गरे भने  नयाँ पुस्ता प्रत्येक पटक शून्यबाट सुरु गर्न बाध्य हुन्छ।

कल्पना गरौँ—

• एउटा पुरानो किसानले धान खेतीको अचूक उपाय सिकाउन सक्छ।

• एउटा निवृत्त शिक्षकले ग्रामर वा गणितलाई सजिलो तरिकाले सिकाउन सक्छ।

• एउटा पुरानो व्यापारीले बजार चलाउने नीति र सचेत रहनुपर्ने बुँदा बुझाउन सक्छ।

• एउटा आमाले जीवनका कठिन क्षण पार गर्ने धैर्य सिकाउन सक्छिन्।

यी सबै कुरा पुस्तान्तरण भए मात्र समाज ‘उन्नत र सभ्य’ बन्छ। नभए, हामीले हजारौं वर्षको अनुभव गुमाएर पुनः सुरुवात गर्नुपर्ने हुन्छ।

बहस गरौँ  कसरी वृद्धाश्रमलाई ज्ञान  केन्द्र बनाउन सकिन्छ?

वृद्धाश्रमलाई केवल ज्येष्ठ नागरिक बस्ने ठाउँ मात्र नभई ज्ञान, सीप र विचार आदान–प्रदान हुने केन्द्र बनाउनका लागि धेरै तहका पहल आवश्यक हुन्छन्। यी पहलहरू सामाजिक, शैक्षिक, सांस्कृतिक, सरकारी, प्राविधिक र आत्मिक सबै आयाममा गर्न सकिन्छ।

१. अनुभव कक्षा सञ्चालन

• हप्तामा एक दिन ‘अनुभव दिवस’ राख्ने, जहाँ वृद्धाश्रममा बस्ने ज्येष्ठ नागरिकले आफ्ना जीवनकथा सुनाउने।

• विद्यालय–महाविद्यालयका विद्यार्थीहरूलाई अनिवार्यरूपमा त्यहाँ ल्याएर सुन्ने वातावरण बनाउने।

• हरेक वृद्धाश्रममा ‘अनुभव कक्ष’ वा ‘जीवनकथा कक्ष’ स्थापना गर्न सकिन्छ।

• हप्तामा एक दिन निश्चित गरी ज्येष्ठ नागरिकलाई आफ्ना अनुभव सुनाउने अवसर दिनु।

• विद्यार्थी, युवा, अनुसन्धानकर्ता र स्थानीय समाजका व्यक्तिहरूलाई सहभागी गराउने।

• उदाहरणका लागि, पुरानो किसानले वर्षा–धुपसँग मेल खाने खेतीपद्धति बताउन सक्छन्, शिक्षकले पुराना शिक्षा पद्धति र कठिनाइका अनुभव सुनाउन सक्छन्, महिलाले संस्कार, परम्परा र घरायसी व्यवस्थापनका गहिरा कुरा बाँड्न सक्छिन्।

२. सीप हस्तान्तरण तालिम

• खेतीपाती, बुनाई, हस्तकला, लोकगीत, आयुर्वेदिक उपचारजस्ता सीपलाई तालिमको रूपमा सञ्चालन गर्ने।

• युवा पुस्ताले प्रत्यक्ष सिक्ने अवसर पाउने।

• कृषि तालिम: धान, मकै, गहुँ, तरकारी खेती, परम्परागत मल–औषधि बनाउने सीप।

• हस्तकला तालिम: ढाकाटोपी, ढाकाको कपडा, लोककला, माटोको भाँडा, बाँसको सामग्री बनाउने कला।

• लोकसंस्कृति संरक्षण: लोकगीत, नृत्य, परम्परागत कथा, मौलिक रेसिपी सिकाउने कक्षा।

• यी सबैलाई ‘सिप हस्तान्तरण तालिम’ को रूपमा व्यवस्थित गरी युवा पुस्तासँग जोड्ने।

३. विचार विमर्श गोष्ठी

• सामाजिक मुद्दा, नैतिकता, संस्कार, राष्ट्रिय चिन्तनमा ज्येष्ठ नागरिकलाई वक्ता बनाउने।

• उनीहरूको विचारलाई समाज र नीतिगत तहमा उपयोग गर्ने।

• वृद्धाश्रममा मासिक ‘विचार गोष्ठी’ आयोजना गर्न सकिन्छ।

• विषयहरू: नैतिकता, राजनीति, सामाजिक संस्कार, राष्ट्रिय भावना, धर्म–आध्यात्म, साहित्य।

• ज्येष्ठ नागरिकले आफ्नो जीवनदर्शन र नीति–निर्देशन प्रस्तुत गर्ने।

• यसबाट समाजलाई नीतिगत सल्लाह र वैचारिक मार्गदर्शन प्राप्त हुन्छ।

४. डिजिटल अभिलेख निर्माण

• ज्येष्ठ नागरिकले सुनाएको अनुभवलाई भिडियो वा लेखमार्फत अभिलेख गर्ने।

• यसलाई अनलाइन पुस्तकालय बनाएर विश्वभर पुग्ने व्यवस्था गर्ने।

• ज्येष्ठ नागरिकले सुनाएका अनुभवलाई भिडियो, अडियो वा लेखमार्फत सुरक्षित गर्ने।

• यसलाई डिजिटल पुस्तकालयमा राखेर सार्वजनिक गर्न सकिन्छ।

• "Nepal Elders’ Knowledge Archive" जस्तो राष्ट्रिय स्तरको प्लेटफर्म बनाउन सकिन्छ।

• यसमा वृद्धाश्रम नजिकैका गाउँका वृद्धहरूको ज्ञान संकलन गरेर भविष्यका पुस्ताले सजिलै पहुँच पाउने बनाउने ।

५. पुस्तक लेखन र प्रकाशन

• वृद्धाश्रमले नियमित रूपमा पुस्तक वा लेखसङ्ग्रह निकाल्ने।

• यसरी उनीहरूको ज्ञान कागजमा सुरक्षित हुनेछ।

६. शैक्षिक संस्थासँग सहकार्य

• विद्यालय, कलेज र विश्वविद्यालयले वृद्धाश्रमसँग MoU गरेर विद्यार्थीलाई नियमित भ्रमणमा लैजाने।

• विद्यार्थीहरूले ‘जीवन पाठ’ र ‘व्यावहारिक ज्ञान’ त्यहाँबाट प्रत्यक्ष पाउने।

• अनुसन्धान परियोजनामा वृद्धाश्रमलाई ‘फिल्डवर्क’ स्थलको रूपमा प्रयोग गर्ने।

• यसरी शैक्षिक संस्थाले वृद्धाश्रमलाई जीवित प्रयोगशाला को रूपमा प्रयोग गर्न सक्छ।६. सांस्कृतिक र परम्परागत ज्ञान संरक्षण

• मौलिक संस्कार, चाडपर्व, परम्परागत चिकित्सा, ज्योतिष ज्ञान, लोककथा जस्ता अमूल्य सम्पदा वृद्धाश्रममार्फत संग्रह गर्न सकिन्छ।

• हरेक वृद्धाश्रममा ‘संस्कृति कक्ष’ स्थापना गर्न सकिन्छ, जहाँ यी सम्पदालाई प्रदर्शन गर्ने।

• यसले युवा पुस्तालाई आफ्नो संस्कृतिसँग परिचित गराउँछ।

७. मानसिक र आध्यात्मिक केन्द्र

• वृद्धाश्रममा योग, ध्यान, भजन, मन्त्रजप, जीवनदर्शन क्लास सञ्चालन गर्न सकिन्छ।

• ज्येष्ठ नागरिक आफैं गुरु र प्रशिक्षक बन्न सक्छन्।

• यसले नयाँ पुस्तामा मानसिक शान्ति, सहिष्णुता र मूल्य शिक्षण फैलाउँछ।

८. अन्तरपीढी संवाद (Intergenerational Dialogue)

• प्रत्येक महिनामा युवा–ज्येष्ठ संवाद कार्यक्रम राख्ने।

• दुवै पुस्ताले आफ्ना विचार राख्ने, सिक्ने र बुझ्ने अवसर पाउने।

• यसले पुस्ताबीचको दूरी घटाउँछ र आपसी सम्मान बढाउँछ।

९. सरकार र संस्थागत सहयोग

• स्थानीय तहले वृद्धाश्रमलाई ‘ग्यान केन्द्र’ को रूपमा बजेट र नीति दिनुपर्छ।

• विश्वविद्यालय र अनुसन्धान संस्थाले त्यहाँबाट डेटा संकलन गर्न सक्ने वातावरण बनाउनुपर्छ।

• सामाजिक संघसंस्थाले सीप प्रशिक्षणका लागि सहकार्य गर्नुपर्छ।

१०. समाजसँग प्रत्यक्ष सम्पर्क

• वृद्धाश्रममा ‘खुला दिन’ राख्ने—जहाँ आम नागरिकले आएर ज्येष्ठ नागरिकसँग भेटघाट, संवाद र अध्ययन गर्न सक्ने।

• स्थानीय समुदायका समस्या समाधानमा ज्येष्ठ नागरिकको सुझाव लिने।

• यसरी वृद्धाश्रम ‘समाजका नीति–निर्देशक केन्द्र’ को रूपमा उभिन सक्छ।

वृद्धाश्रमलाई ज्ञान केन्द्र बनाउनका लागि शारीरिक सेवा मात्र होइन, मानसिक–वैचारिक सक्रियता जरुरी छ। अहिले हामीले सोचेजस्ती डिजिटल तालिम बहस अन्तरक्रिया हुने पर्छ भन्ने होइन उहाहरुको तरिका बाट नै हामीले सिक्ने उहाहरुले जे जसरि सिकाउँ सक्नुहुन्छ त्यसरी नै अर्को पुस्ता सिक्न तयार रहने गरि बातावरण बनाउन आबश्यक छ 

• यदि ज्येष्ठ नागरिकलाई आफ्नो अनुभव बाँड्ने अवसर दिइयो भने उनीहरू आत्मगौरवले भरिन्छन्।

• यदि युवाले उनीहरूबाट सिके भने, पुस्ताबीचको दूरी घट्छ।

• यदि समाजले वृद्धाश्रमलाई विचार केन्द्रको रूपमा उपयोग गर्‍यो भने, नीति निर्माणसम्ममा सकारात्मक असर पर्छ।

यसरी वृद्धाश्रमलाई ज्ञान केन्द्र बनाउन सक्ने हो भने, हामीले एकैपटक तीन उपलब्धि पाउनेछौं—
१. ज्येष्ठ नागरिकलाई सम्मान।
२. युवा पुस्तालाई बहुमूल्य ज्ञान।
३. समाजलाई दीर्घकालीन मार्गदर्शन।

ज्येष्ठ नागरिकले आफ्नो जीवन समाजलाई समर्पित गरेका हुन्छन्। अब समाजले पनि उनीहरूको अन्तिम जीवनलाई सम्मान र उपयोगी बनाउनुपर्नेछ। त्यसका लागि 

• स्थानीय सरकारहरूले वृद्धाश्रमलाई केवल ‘बृद्ध सेवा केन्द्र’ होइन, ‘ज्ञान  केन्द्र’ को रूपमा बजेट र नीतिगत प्राथमिकता दिनुपर्छ। 

• प्रत्येक पालिकाले आफ्ना ज्येष्ठ नागरिकको ‘जीवन अनुभव नक्सा’ (Life Experience Mapping) बनाउन सक्ने, जसमा उनीहरूको सीप, अनुभव, व्यवसाय, योगदान आदिको तथ्याङ्क अभिलेख हुन्छ।

• वृद्धाश्रममा नियमित सीप हस्तान्तरण कक्षा, अनुभव गोष्ठी, स्वास्थ्य–आध्यात्मिक सत्र संचालन गर्न अनिवार्य गर्ने।

• स्थानीय तहले ‘ज्येष्ठ नागरिक परामर्श समिति’ गठन गरेर समाजका नीतिगत निर्णयमा पनि उनीहरूको आवाज समेट्ने।

• विश्वविद्यालय र विद्यालयहरूले वृद्धाश्रमसँग सहकार्य गरेर विद्यार्थीलाई त्यहाँ लैजाने कार्यक्रम गर्नुपर्छ। वृद्धाश्रमसँग औपचारिक सहकार्य सम्झौता (MoU) गरेर विद्यार्थीलाई त्यहाँ अनिवार्यरूपमा लैजाने व्यवस्था गर्दा झन् राम्रो हुन्छ ।

• पाठ्यक्रमभित्रै ‘Elder Learning Exchange Program’ राख्न सकिन्छ, जसअन्तर्गत विद्यार्थीहरूले ज्येष्ठ नागरिकसँग संवाद गरेर रिपोर्ट लेख्ने, अनुसन्धान गर्ने वा जीवनपाठ सिक्ने अवसर पाउँछन्।

• समाजशास्त्र, इतिहास, मानवशास्त्र, साहित्य जस्ता विषयमा अध्ययनरत विद्यार्थीहरूले ज्येष्ठ नागरिकलाई ‘जीवित पुस्तकालय’ मानेर अध्ययन सामग्रीको रूपमा उपयोग गर्न सक्छन्।

• यसले शिक्षालाई केवल किताबमा सीमित नराखी व्यवहारिक र जीवनमूलक बनाउँछ।

• संचार माध्यमहरूले ज्येष्ठ नागरिकका अनुभवलाई नियमित कार्यक्रमका रूपमा प्रसारण गर्नुपर्छ।

• टेलिभिजन, रेडियो, अनलाइन र पत्रपत्रिकाले ज्येष्ठ नागरिकका अनुभवलाई नियमित कार्यक्रमका रूपमा प्रसारण गर्नुपर्छ।

• “ज्येष्ठ आवाज”, “जीवनकथा”, “अनुभवका पृष्ठ” जस्ता स्तम्भ वा कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सकिन्छ।

• समाजले बुझ्नुपर्ने सत्य के हो भने, ज्येष्ठ नागरिकको अनुभव प्रसारण गर्नु भनेको मनोरञ्जन मात्र होइन, मूल्य शिक्षण पनि हो।

• सञ्चार माध्यमले वृद्धाश्रममा भएका कार्यक्रमलाई प्रचार प्रसार गरेर त्यहाँ आउने युवाको संलग्नता बढाउन सक्छ।

• युवा पुस्ताले वृद्धाश्रमलाई केवल ‘दया देखाउने ठाउँ’ होइन, ‘स्रोत केन्द्र’ को रूपमा स्वीकार गर्न र सम्मान सिक्नुपर्छ।

• उनीहरूले नियमित रूपमा वृद्धाश्रम भ्रमण, स्वेच्छिक सेवा (volunteering), गर्रनुपर्छ  सीप सिक्ने कार्यक्रममा सहभागी हुनुपर्छ।

• युवाले ज्येष्ठ नागरिकसँग संवाद गर्दा धैर्य, संस्कार र जीवन दर्शन सिक्छन्, जुन आधुनिक शिक्षाले मात्र दिन सक्दैन।

• यसरी पुस्ताबीचको दूरी घट्छ र आपसी सम्मान बढ्छ।

• समाजसेवी संस्था र गैर–सरकारी संघ संस्था हरूले वृद्धाश्रमलाई ज्ञान केन्द्र बनाउन आवश्यक प्राविधिक सहयोग, स्रोत, तालिम उपलब्ध गराउन सक्छन्।

• निजी क्षेत्र (Corporate Sector) ले CSR (Corporate Social Responsibility) अन्तर्गत वृद्धाश्रममा पुस्तकालय, कम्प्युटर ल्याब, कला–संग्रहालय वा प्रशिक्षण कार्यक्रम संचालन गर्न सक्दछन्।

• यसरी निजी क्षेत्र र समाजबीच सहकार्य भए ज्येष्ठ नागरिकको योगदान अझ व्यापक रूपमा उपयोग हुन्छ।

• वृद्धाश्रममा बस्ने ज्येष्ठ नागरिकका जीवनकथा र अनुभवलाई डिजिटलाइजेशन गरेर ‘Nepal Elders’ Digital Archive’ जस्तो प्लेटफर्म बनाउन सकिन्छ।

• भिडियो, अडियो र लिखित अभिलेखलाई विद्यार्थी, अनुसन्धानकर्ता र आम समाजले सहजै पहुँच पाउने।

• यसरी डिजिटल प्रविधि प्रयोग गर्दा तिनै अनुभवहरू केवल स्थानीय स्तरमा सीमित नराखी राष्ट्रिय–अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा उपयोग हुन्छ।

समाज र संस्थागत तहको भूमिका

ज्येष्ठ नागरिकले आफ्नो जीवनभरि समाज, राष्ट्र र परिवारलाई समर्पित गरेका हुन्छन्। ज्येष्ठ नागरिकले समाजलाई दिएका योगदानलाई स्मरण गर्दै, अब समाजको पनि दायित्व हुन्छ—उनीहरूको अन्तिम जीवनलाई सम्मानजनक, सक्रिय र उपयोगी बनाउने। उनीहरूले आफ्ना संघर्ष, मेहनत र सीपद्वारा आजको पुस्तालाई सहज र सुरक्षित जीवन दिएका छन्। अब उनीहरूको अन्तिम जीवनलाई केवल “बाँच्नका लागि सहयोग” मात्र होइन, “सम्मान र उपयोग” गर्ने दिशामा अघि बढ्नु समाज र संस्थागत तहको दायित्व हो। यसका लागि बहुआयामिक काम गर्न सकिन्छ।​​​​​​

• स्थानीय सरकारको नीति–बजेट

• शैक्षिक संस्थाको सहकार्य

• सञ्चार माध्यमको प्रचार–प्रसार

• युवा पुस्ताको सक्रिय सहभागिता

• निजी क्षेत्र र डिजिटल प्रविधिको प्रयोग

यी सबै मिलेर मात्र वृद्धाश्रमलाई वास्तविक अर्थमा ‘ज्ञान केन्द्र’ र ‘विचार केन्द्र’ मा रुपान्तरण गर्न सकिन्छ।

ज्येष्ठ नागरिक भनेका गहिरो ज्ञान र जीवन अनुभवका खजाना हुन्। उनीहरूको अनुभव पुस्तामा पुस्ता सरेर मात्र हाम्रो सभ्यता जीवित रहन्छ। वृद्धाश्रमलाई केवल ‘अन्तिम बासस्थान’ होइन, ‘ज्ञान केन्द्र’ र ‘विचार केन्द्र’ बनाउन सक्ने हो भने, समाजले आफ्नो गहिरो धरोहर सुरक्षित राख्नेछ।

यसरी ज्येष्ठ नागरिकलाई सम्मान दिनु भनेको केवल उनीहरूको जीवन सजिलो बनाउनु मात्र होइन, समाजलाई भविष्यमा टेवा दिने गहिरो ज्ञान सुरक्षित गर्नु पनि हो।

अब हाम्रो अभियान यस्तो हुनुपर्छ—
 वृद्धाश्रमलाई ज्ञान  केन्द्र बनाऔँ,
 ज्येष्ठ नागरिकको सीपलाई पुस्तान्तरण गरौँ,
ज्येष्ठ नागरिकहरूलाई बोझ होइन, समाजका मार्गदर्शकका रूपमा स्वीकार गरौँ।

जापानमा  सामुदायिक इंटीग्रेटेड केयर र दीर्घकालीन सेवा योजनाहरू हुन्छन 

1. Regional Integrated Care System
   जापानले २०१७ मा आफ्नो “Regional Comprehensive Care System” लागू गर्‍यो, जसले बुढ्यौली क्षेत्रमा स्वास्थ्य, दीर्घकालीन सेवा, उपचार, समाजिक सहयोग र आवास सेवाहरू एकीकृत रूपमा उपलब्ध गराउँछ ।
   यसले वृद्धहरूलाई आफ्नै समुदायमा सम्मानपूर्वक जीवन बिताउन सहयोग पुर्‍याउँछ र वृद्धाश्रमलाई मात्र होइन, सामुदायिक केन्द्रहरूलाई पनि जीवन सहयोग र ज्ञान आदानप्रदानका केन्द्रको रूपमा प्रयोग गर्छ।

2. समुदायमा आधारित बहु-कार्यात्मक सेवा केन्द्र (ICCS)
   Japan's Community-based Integrated Care Services (ICCS) ले पाँच महत्त्वपूर्ण आयाम (आवास, चिकित्सा, दीर्घकालीन सेवा, जीवन समर्थन, रोकथाम) एकै ठाउँमा उपलब्ध गराएर समुदायैमा दीर्घकालीन र उपयोगी जीवन सुनिश्चित गर्छ ।
   यस्ता केन्द्रले  वृद्धाश्रम र स्वास्थ्य सेवालाई नजिक्याउँदै, ज्ञान र अनुभव आदान–प्रदानको वातावरण सिर्जना गर्छन्।

3. Knowledge Structure
   Knowledge Structure को डिजाइनमा जापानले Function, Knowledge Structure, र Action Flow नामक मोडेल प्रयोग गर्दछ, जहाँ वृद्धाश्रम र सेवा प्रदायकले आफ्नै कार्यानुभवलाई पाठ्यक्रमरूपमा संरचनात्मक रूपमा व्यवस्थापन गर्छन् ।

चीनले  डिजिटल र स्मार्ट ‘वर्चुअल’ केयर केन्द्रहरू संचालन गरेको छ 

1. Virtual Nursing Home
   चीनले “वर्चुअल नर्सिङ होम” अवधारणा विकास गर्‍यो—ईन्टरनेट र ‘इंटरनेट +’ प्रविधिको माध्यमबाट घरमै वृद्धालाई सेवा प्रदान गर्ने नेटवर्क प्रणाली ।
   यसले वृद्धाश्रमको स्वीकारोक्ति घटाएर, ज्ञान र सेवा वृद्धाश्रमभन्दा घरमै प्रदान गर्ने वातावरण बनाउँछ।

2. Smart Elderly IoT Pilot Project
   चीनले 'Smart Elderly IoT Pilot Project' अन्तर्गत वृद्धाश्रमहरूमा टेलिमेडिसिन, सेन्सर, वस्त्र–युक्त निगरानी (wearable monitoring) जस्ता प्रविधिहरू प्रयोग गर्दै छन् ।
   यसले स्वास्थ्य विश्लेषण, चाँडो प्रतिक्रिया र जनशक्ति दक्षता बढाएर वृद्धाश्रमलाई ज्ञान र डेटा केन्द्रका रूपमा विकसित गर्न मद्दत गर्छ।

3. Elderly Universities
   चीनका केही शहरहरू—जस्तै बेइजिङ—मा बृद्ध नागरिकहरूले संगीतिक, नृत्य, कला, समाजिक गतिविधिहरू सिक्ने “Elderly University” सञ्चालन हुन्छन्, जहाँ उनीहरू आत्मसम्मान पाउँछन् र आफ्नो अनुभव बाँड्छन् ।
   यस्तो संरचनाले  वृद्धाश्रमभन्दा फरक तर ज्ञान आदानप्रदान केन्द्रको रूपमा काम गर्छ।

युरोपले  अन्तरपीढीकरण र सहभागिता आधारित मोडेल अबलम्बन गरेको छ 

1. Intergenerational Learning Programs
   लिथुआनियाका ‘Third Age Universities’ वृद्धहरूका लागि अध्ययन र अन्तरक्रिया केन्द्र हुन्; यहाँ किताब पढाइरहेकै बीच युवा स्वयंसेवकले डिजिटल सीप सिकाउने, र वृद्धहरू आफ्ना जीवन कथा बाँड्ने गर्छन् ।

2. TOY for Inclusion
   TOY for Inclusion प्रोजेक्टले वृद्ध र बालबालिकाबीच खेल र कुराकानीको माध्यमबाट अन्तरक्रिया बढाएको छ। यसले वृद्धाश्रमसँगै विद्यालय/बालविकास केन्द्रहरू जोडेर ज्ञान र सामाजिक प्रभावको पुल निर्माण गर्छ ।

3. दीर्घकालीन सेवा केन्द्र—रिसर्च, नीति र अभ्यास
   युरोपमा बिभिन्न केन्द्रहरु छन् , जसले दीर्घकालीन सेवा क्षेत्रमा अनुसंधान, जनप्रतिनिधित्व, अनुभव आधारित नीति निर्माण र को–प्रोडक्सनमा केन्द्रित रहेर काम गर्छन ।
   यी केन्द्रहरू वृद्धाश्रम र समाजबीच ज्ञान, नीति र अभ्यासलाई जोड्ने र पहुँच बढाउने केन्द्रको रूपमा काम गर्छन्।

यी अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासहरूले पनि देखाउँछन् कि वृद्धाश्रम वा ज्येष्ठ नागरिक केन्द्रहरूलाई  ज्ञान, अनुभव, बिचार र प्रेरणा केन्द्र  संगै पुस्तान्तरणको केन्द्र  बनाउन सकिन्छ हजुर यो अभियानलाई साथ् दिन चाहनुहुन्छ भने यो खातामा सहयोग गरेर सहयोगी बन्न सक्नुहुन्छ 

वा आफ्नै तरिकाले यो अभियानमा साथ् दिन सक्नुहुन्छ